Veluwe: Kootwijkerzand | 10km

Het natuurreservaat Kootwijkerzand is een gebied op het westelijke deel van de Veluwe. Het stuifgebied is met haar 700 hectare het grootste actieve stuifzandgebied van West-Europa. Deze enorme zandvlakte wordt door sommigen dan ook wel de ‘Sahara van de Lage Landen’ genoemd. Het gebied valt onder Boswachterij Kootwijk dat in totaal circa 3600 hectare beslaat. Behalve om de zandverstuiving staat Kootwijk ook bekend om de schitterende heide, die met name als deze in bloei staat magisch aandoet.

Vele bijzondere planten worden in het Kootwijkerzand natuurreservaat waargenomen, zoals fraai haarmos, open rendiermos, zandzegge en heidespurrie. Maar behalve bijzondere planten kun je in Kootwijkerzand ook bijzondere dieren en vogels spotten. De nachtzwaluw bijvoorbeeld, die af en toe wordt gehoord in dit gebied. Regelmatig worden er ook edelherten gezien in de bossen van het natuurreservaat. Maar ook wilde zwijnen en de ree kunnen je pad kruisen tijdens een wandeling. Zeker als je in de vroege ochtend of in de avondschemering gaat wandelen in Kootwijkerzand. In een afgesloten gebied bij Radio Kootwijk loopt een kudde wisenten rond. Deze kun je alleen bekijken onder begeleiding van een gids van Staatsbosbeheer.

Er zijn vele archeologische vondsten ontdekt op het Kootwijkerzand. Door deze vondsten heeft men ontdekt dat in het jaar 2500 voor Christus er al mensen in dit gebied woonden. Zo zijn er resten van enkele aardenwerken potten gevonden in de omgeving, evenals vurenstenen pijlpunten uit omstreeks 1700 voor Christus. In het jaar 200 na Christus lijken de eerste mensen zich te zijn gaan vestigen in Kootwijkerzand. Naar alle waarschijnlijkheid zijn rond deze tijd de eerste boerderijen gebouwd in het gebied. Pas vele jaren later, in het jaar 700 na Christus, ontstond er een klein dorp. Archeologen hebben in de jaren ’70 restanten ontdekt van vijf nederzettingen in het gebied. Ze vonden onder andere sporen van akkers, omheiningen, boerderijen en een ven.

Op het moment dat de eerste mensen zich er gingen vestigen zag het gebied er nog niet zo uit zoals we het nu kennen. Het stuifzandgebied ontstond namelijk pas later. In de middeleeuwen werd er in het gebied namelijk ijzeroer verzameld en verwerkt. Bomen werden massaal gekapt voor de productie van onder andere houtskool. Door deze massale bomenkap kwam de zandbodem tevoorschijn. De grote open zandvlaktes gingen verstuiven door weersinvloeden. Dit gebeurden zelfs op zulke grote schaal dat het dorp Kootwijkerzand volledig onder het zand verdween. Dit gebeurde omstreeks 1100 na Christus. Mensen woonden er toen naar alle waarschijnlijkheid niet meer in het dorp.

Ergens in de tiende eeuw is het ven nabij de vestigingen droog komen te staan. Waarschijnlijk omdat er steeds meer zand door de zandverstuivingen in het ven terecht kwam. Dit ven diende als waterbron voor de inwoners. Door het droog komen te staan van het ven verslechterde de leefomstandigheden en de mensen trokken weg uit het dorp. Uiteindelijk is het verlaten dorp onder het zand verdwenen. Resten van onder andere boerderijen zijn later tijdens archeologische opgravingen gevonden.